Ölçek Bilinci

Bu harika projede amacım bu olmadığı halde ilk sırayı aldım. Kullanıcılar bir web sitesinde kalıp kalmamaya ilk 10 saniyede, okurlar da bir yazıyı okuyup okumamaya genelde ilk paragrafında karar veriyor. Ben de bir sonraki paragrafta risk aldım ve okur kaybetmek pahasına “değişik” bir konuyu kendi tarzımla işlemekten çekinmedim…

Mühendislik eğitimi alanlar mı mühendisçe düşünmeye başlar, yoksa zihinleri herşeyi somuta indirgemeye eğilimli olanlar mı genelde mühendisliği seçer, bilmiyorum. Ben de mühendisim ve soyut kavramlarla düşünebilen biri değilim. ”Ölçek” de kavramları somutlaştırmak için harika bir araç. Siz “neden bahsediyor acaba?” demeden hemen somutlayayım

Ölçek Bilinci

Bir sayı doğrusu düşünün. Eksi sonsuzdan, artı sonsuza doğru uzanıyor. Tam ortasında da sıfır var. Sosyal ve bilimsel kavramları bu sıfırın sağına ve soluna, yakına ya da çok uzağa yerleştiriyoruz. İnsanlar olarak makro düzeyde güneş sisteminde ihmal edilebilecek kadar küçük varlıklarız. Mikro düzeyde ise böceklerden bakterilere doğru gidildikçe devleşiyoruz. Dünyanın en zengin on insanına göre hepimiz çok fakiriz. Açlık sınırının altındaki milyonlara göre ise çok zengin. Ömrümüz dünyayla karşılaştırınca çok kısa, bir sivrisineğe göre yüzyıllar mertebesinde. Kaplumbağaya göre hızlıyız, çitaya göre yavaş. Evrensel standartlarda güzel bulunan birine göre çirkiniz, çirkin bulunana göre güzel. Her zaman bizden başarılı ve başarısız insanlar olacak.

Niye bu konuyu seçtim? Mühendis zihinli bir insan için buna kafa yormak çok zevkli. Bir kedinin bir kağıt parçasıyla dakikalarca kendi kendini nasıl eğlendirebildiğine şaşırırız. Benzer şekilde de bu konuyu ne kadar uzatabileceğimi tahmin bile edemezsiniz. Devam edeyim…

Zekaya gelelim.  Benden daha az zeki olduğunu düşündüğüm birinin gün boyu bu sebeple yaşadığı sorunları görünce “demek ki ben de olduğumdan daha zeki olsam hayatım ne kadar daha kolay olacaktı” diye düşünmüştüm. Oysa o kişi benim gördüğüm zorlukları yaşadığının farkında değildi ki, zeka bunun farkına varmanın başat unsuru durumunda. Dolayısıyla muhtemelen ben de çözümü olduğunu düşünmediğim için pek çok zorluğu birer zorluk olarak değil, imkansızlık olarak algılıyorum, o yüzden bu tür bir zorlanma duygusunu tanımıyorum. İyice somutlayayım: Einstein’ın çözmeye uğraştığı problemler benim için hiçbir zaman problem olmazdı, çünkü zaten anlamazdım! Kısacası birinden zeki olduğumuz için sevinmenin, başka birinden daha az zeki olduğumuz için üzülmenin anlamı yok.

Ölçek, buraya kadar anlattığım düşüncenin matematik tarafından kağıda dökülmüş hali. Her durumun sayı doğrusunda birer noktaya karşılık geldiğini düşünmenin, “inanç”tan çok “bilgi”ye önem veren biri için rahatlatıcı bir yanı var. Mutlak nesnelliğin (objektivitenin) mümkün olmadığı bilinci, “herkesin kendi doğrusu var” sonucuna ulaşmayı sağlıyor. Bu da herşeyi olduğu haliyle kabul etmeyi, “insana dair hiçbir şey beni şaşırtmaz” yaklaşımını kolaylaştırıyor. Şaşırmamak, hayal kırıklığını önlüyor. Yaşadığınız sürprizler yalnızca olumlulardan ibaret hale geliyor.